Περιμένοντας τον Γκοντό

"Δεν κλαίει πια. Πήρατε σεις τη θέση του, κατά κάποιον τρόπο. Η ποσότης των δακρύων αυτού του κόσμου είναι αμετάβλητη. Για καθέναν που αρχίζει να κλαίει, κάπου κάποιος άλλος σταματάει. Το ίδιο γίνεται και με το γέλιο. Ας μην κακολογούμε λοιπόν την εποχή μας, δεν είναι αθλιότερη από τις προηγούμενες. Αλλά ούτε βέβαια και να την εκθειάζουμε. Είναι αλήθεια, ωστόσο, ότι ο πληθυσμός έχει αυξηθεί"

Σάμουελ Μπέκετ, Περιμένοντας τον Γκοντό, 1949.

Η αλήθεια όμως;

Ο Ορειβάσιος ήταν ο προσωπικός γιατρός του αυτοκράτορα Ιουλιανού και άνθρωπος εμπιστοσύνης.

Η ερώτηση στην Πυθία ήταν σαφής.

«Ποιος είναι ο καλύτερος δυνατός τρόπος, για να αναβιώσει το μαντείο των Δελφών;»

Ο Ιουλιανός πίστευε πως ο θεός Απόλλωνας είχε μάθει τις προσπάθειές του να αναβιώσει την αρχαία θρησκεία και… όλο και κάποιο καλό λόγο θα είχε να στείλει στους ανθρώπους μέσω της ιέρειάς του.

Η πραγματικότητα όμως ήταν σκληρή.

«Πέστε του βασιλιά: γκρεμίστηκαν οι πλουμιστές αυλές εχάθη, δεν έχει ο Φοίβος πια καλύβι, ούτε προφητικιά έχει δάφνη μήτε πηγή που να λαλά και το μελητικό νερό βουβάθη».

Ο τελευταίος χρησμός της Πυθίας υποτίθεται πως προφήτεψε το τέλος όχι μόνο του ιερού των Δελφών αλλά και ολόκληρου του αρχαιοελληνικού κόσμου.

Η λέξη "υποτίθεται" προσδιορίζει το ρήμα "προφήτεψε" και όχι το αντικείμενο της προφητείας, το οποίο ήταν και δεδομένο.

Γιατί δεν προφήτεψε;

1.    Too Good to be true: Η συγκεκριμένη ιστορική πληροφορία εμφανίζεται αρκετά ελκυστική, αφού κάνει τα γεγονότα να μοιάζουν με σκηνές κινηματογραφικής υπερπαραγωγής, όμως πώς είναι δυνατόν όλοι οι προηγούμενοι χρησμοί να ήταν λακωνικοί, δυσνόητοι, αινιγματικοί και διφορούμενοι, ενώ ο τελευταίος να μας προκύπτει λαλίστατος, σαφέστατος και ξεκάθαρος;

2.   Κοίτα ποιος μιλάει: Οι ιστορικοί που διασώζουν τη συγκεκριμένη ιστορική πληροφορία είναι κατά πολύ μεταγενέστεροι των γεγονότων.

Ο εκκλησιαστικός ιστορικός Φιλοστόργιος γεννήθηκε πέντε χρόνια μετά τον θάνατο του Ιουλιανού, ενώ ο βυζαντινός χρονογράφος Γεώργιος Κεδρηνός έζησε κοντά 7 αιώνες αργότερα. Και οι δυο ήταν μοναχοί.

3.    Κοίτα ποιος μιλάει 2: Το ίδιο ανακριβής θα πρέπει να θεωρηθεί και η ιστορική πληροφορία πως ο τελευταίος χρησμός της Πυθίας ήταν άλλος: «Θα έρθει η μέρα που ο Φοίβος θα επιστρέψει και θα μείνει για πάντα». Η πολυθρύλητη απάντηση των εθνικών θα ήταν κι αυτή μια πολύ ωραία σκηνή σε χολυγουντιανή ταινία για το τέλος του αρχαιοελληνικού κόσμου.

4.    Η αλήθεια όμως; Μήπως η δεδομένη πραγματικότητα έπρεπε να εμφανιστεί στις καρδιές των ανθρώπων και ως οριστική;

Πανελλήνιες

Σήμερα η συνάδελφος που η κόρη της δίνει Πανελλήνιες ήταν αγχωμένη. Και σήμερα. 

"Μην το καταλάβει το παιδί", της είπα.

"Δεν το καταλαβαίνει", μου απάντησε "αλλά εγώ έτσι νιώθω".

Κι εγώ έτσι ένιωθα. Μπορεί σωστά μπορεί λάθος. Και... έγραψα το παρακάτω κείμενο για το TheMamagers τότε... τον μακρινό Μάιο του 2016.

Μου φαίνεται πως πέρασαν αιώνες...

Το κείμενο

Με αφορμή έναν πίνακα...

«Η Ελλάς ευγνωμονούσα», 1858, Θεόδωρος Βρυζάκης

Με αφορμή τον πίνακα που είδαμε στην Εθνική Πινακοθήκη στο Ναύπλιο, την πολύ ωραία ξενάγηση και τις απορίες των παιδιών...

1.      1.  Πώς απεικονίζεται το ένδοξο παρελθόν;

Α.  Η Ελλάδα ως αρχαία κόρη, πάνω σε ένα σύννεφο, υπερυψωμένη και κυρίαρχη στο κέντρο του πίνακα.

Β. Ο δωρικός ναός πίσω της.

2.       2. Πώς απεικονίζονται η νίκη και η απελευθέρωση;

Α. Δάφνινο στεφάνι στα ξέπλεκα μαλλιά της,

Β. πατά τις σπασμένες αλυσίδες των δεσμών της

3.       3. Με ποιον τρόπο η Ελλάδα εμφανίζεται ως προστάτιδα;

Τα  χέρια της είναι απλωμένα δεξιά κι αριστερά σε μια συμβολική κίνηση εναγκαλισμού, όπως στη μεταβυζαντινή ζωγραφική η Παναγία του ισχυρού μανδύα, η οποία έχει απλωμένο τον μανδύα της κάτω από τον οποίο βρίσκουν προστασία οι πιστοί.

4.      4.  Πώς δηλώνεται ο πλατύς ορίζοντας;

Με τα ανοιχτά χέρια και τα βουνά.

5.       5. Ποια η σχέση του πίνακα με την Ιστορία;

Οι πιστοποιημένες ταυτότητες όλων εκείνων που περιβάλλουν ως πιστοί τη νέα Ελλάδα.

6.     6.   Πώς γνωρίζει ο ζωγράφος τα πραγματικά πρόσωπα των «πιστών» της Νέας Ελλάδας;

Από τις λιθογραφίες των αγωνιστών και φιλελλήνων που εξέδωσε σε τεύχη ο στρατιωτικός Karl Krazeisen στο Μόναχο.

7.       7. Είναι τελικά αυτοί  οι «πιστοί» οι υπεράνθρωποι ήρωες;

Μόνη ηρωίδα είναι η Ελλάδα.

8.       8. Ποιο το νόημα των νομισμάτων μπροστά στα πόδια της Ελλάδας;

«Πιστοί» της Ελλάδας είναι όχι μόνο όσοι πολέμησαν για αυτήν αλλά και όσοι πρόσφεραν και προσφέρουν τις περιουσίες τους, προκειμένου να ξεπληρωθούν τα χρέη της.

9.       9. Αν ο πίνακας ήταν στίχος, ποιος θα ήταν;

«Ω παιδιά μου,
ορφανά μου,
σκορπισμένα εδώ κι εκεί» του Ρήγα Βελεστινλή

Η "δημόσια Ιστορία" αφορμή...

Για τα ιστορικά γεγονότα δε μιλάμε μόνο στις επετείους. Η Ιστορία δεν είναι δωμάτιο χωρίς γωνίες. Η ιστορική αφήγηση δεν είναι πια υποχρεωμένη να διώξει το συναίσθημα. Αυτό που μας έμαθαν να αποκαλούμε στο Πανεπιστήμιο ως «δημόσια Ιστορία» μπορεί να γίνει η αφορμή, για να ενδιαφερθούν τα παιδιά για τη «σχολική Ιστορία».

«Κύριε, ένας Τούρκος ήταν καλός και έσωσε τη γιαγιά μου από βέβαιο θάνατο και κάποιοι άλλοι ήταν κακοί».

Ιστορία δεύτερη

Η γιαγιά της μαμάς μου, η προγιαγιά μου δηλαδή, η Αφέντρα Κεφαλίδου, ήταν από τα Κοτύωρα του Εύξεινου Πόντου. Είναι το αρχαίο όνομα της πόλης στα παράλια της Μαύρης Θάλασσας. Σήμερα τη λένε Ορντού. Η μαμά μου θυμάται ακόμα τις διηγήσεις της. Περιέγραφε η προγιαγιά μου τον τρόμο που ένιωσαν όλοι στα Κοτύωρα όταν έμαθαν ότι οι Τούρκοι θα πήγαιναν στο χωριό τους. Μέσα σε λίγες ώρες παντού φωτιά, νεκροί άνθρωποι, παιδιά, κραυγές! Ένας Τούρκος γείτονας έκρυψε την προγιαγιά μου και τη μαμά της σε μια σπηλιά και μετά τις πήγε σε ένα καράβι κι έφυγαν για την Ελλάδα.

Μια μικρή ιστορία που θυμάται η μαμά μου για τον προπάππο μου είναι στην ίδια εποχή με την προηγούμενη. Οι Τούρκοι εκβίαζαν και απειλούσαν Έλληνες να κόψουν δέντρα και να τα κουβαλήσουν στην πλατεία που εκεί φτιάχνανε κρεμάλες για τους Έλληνες.

Φώτης Παναγιωτόπουλος

Τις ιστορίες τις φέρνουν τα παιδιά...

Οι ιστορίες περνάνε δίπλα μας σαν σφαίρες κι αν δεν τις ακούσουμε, χάνονται... κι αν δεν τις γράψουμε...
Λίγο πριν φτάσουμε στο σχετικό μάθημα της Μικρασιατικής Καταστροφής, είπαμε να μαζέψουμε ιστορίες που ακούγονται μέσα στα σπίτια μας. Άλλωστε τα παιδιά μεγαλώνουν σε μια πόλη που φτιάχτηκε από πρόσφυγες.
"Κύριε, πειράζει αν έχω κάνει λάθη;"
"Όχι"

Ιστορία πρώτη
Η προπρογιαγιά μου την εποχή της Μικρασιατικής Καταστροφής ήταν μικρό κοριτσάκι, αλλά τη ντύσανε γριούλα, την έβαλαν σε μια βάρκα και την έφεραν στην Ελλάδα. Μόλις ήρθε Ελλάδα, λέγανε οι γύρω Έλληνες πως ήταν Τουρκάλα και οι Τούρκοι λέγανε πως είναι Ελληνίδα.
Πολλά χρόνια μετά, την εποχή της γερμανικής κατοχής κάτσανε η προγιαγιά μου η Μαλάμω με τον προπροπαππού μου, την προγιαγιά μου και τις αδερφές της να φάνε και πετάχτηκε μια σφαίρα και σκότωσε τον προπροπάππο μου.
Λουκία – Μαρία Βάρσου
6ο Δημοτικό Σχολείο Βύρωνα

2 Μαΐου 1919

100 χρόνια πριν
Σμύρνη, 2 Μαΐου 1919
"Ο κόλπος μαύρισεν από καράβια. Αιώνες τα προσμέναμε στην σκλαβιά μας. Δεν τα φέρνουν οι μηχανές τους. Τα τραβά ο μαγνήτης των πόθων μας.
Νάτα τα καράβια!
Έρχονται, φτάνουν, ζυγώνουν.
Το υπερωκεάνειο "Πατρίς" με το 1/38 Ευζωνικό σύνταγμα πλεύρισε στην Προκυμαία"
Κώστας Μισαηλίδης, πολεμικός ανταποκριτής, 100 χρόνια πριν.

και 100 χρόνια μετά μια εκδήλωση του Ελληνικού Ιδρύματος Ιστορικών Μελετών στο κατάμεστο αμφιθέατρο του Πολεμικού Μουσείου.

Εικόνα: Έλληνες της Σμύρνης παρακολουθούν την είσοδο του ελληνικού στόλου στον λιμένα της πόλης (2/15 Μαΐου 1919).

Καλό Πάσχα!!!

Λίγο διαφορετικό το γραφείο σήμερα. 
"Κύριε Γιώργο, είστε ΑΕΚ;"
"Όχι πολύ"
Πολλές πολλές ευχές.
Καλή Ανάσταση και καλό Πάσχα!!!

Ένας διαφορετικός περίπατος

Έχει τελειώσει η επίσκεψη της έκτης τάξης στη Βουλή και υπάρχει χρόνος για έναν μικρό αλλά διαφορετικό περίπατο. Ανεβαίνουμε τη Βασιλίσσης Σοφίας και στην πρώτη είσοδο μπαίνουμε στον Εθνικό Κήπο. Περπατάμε ήδη δέκα λεπτά χαμένοι μέσα σε δέντρα και θάμνους.

«Ένας μικρός τόσο δα κηπάκος για τη βασίλισσα Αμαλία», σχολιάζει η Κωνσταντίνα.

«Ταιριάζει στο μικρούτσικο παλατάκι του Όθωνα», συμπληρώνει ο Νικόλας.

Αρχίζω να μιλάω με αριθμούς.

«3 ώρες την ημέρα ασχολιόταν με τον κήπο η Αμαλία, ενώ έφερε από Γένοβα 15.000 καλλωπιστικά φυτά, τα οποία συμπληρώθηκαν με άλλα από Σούνιο και Εύβοια».

Δε μ’ ακούει κανείς. Όλοι τρέχουν προς τα ζωάκια. Αγριοκάτσικα, χελώνες και πάπιες. Μετά ασχολούμαστε με τα αγάλματα. Καθένα και μια ιστορία. Το άγαλμα του Εϋνάρδου είναι το πρώτο άγαλμα που ανεγέρθηκε σε δημόσιο χώρο της Αθήνας. Ελβετός τραπεζίτης και Φιλέλληνας.

«Είχαμε μιλήσει για αυτόν, όταν κάναμε για τον Καποδίστρια. Αν και δεν ήταν Έλληνας, πλήρωσε μισό εκατομμύριο φράγκα για το χρέος της Ελλάδας».

Βγαίνουμε σε ανοιχτό χώρο. Στο βάθος δεξιά εμφανίζεται ένα μεγαλοπρεπές κτίριο που μοιάζει λίγο με αρχαίο ναό (κορινθιακού ρυθμού οι κίονες) και λίγο με παλάτι.

Ο Κωνσταντίνος έχει ετοιμάσει πληροφορίες.

«Ζάππειο Μέγαρο ονομάστηκε προς τιμήν του ευεργέτη που πλήρωσε για την ανέγερσή του και υπήρξε το πρώτο σε όλο τον κόσμο κτίριο, το οποίο κτίστηκε αποκλειστικά για Ολυμπιακούς Αγώνες. Ευάγγελος ή Ευαγγέλης Ζάππας ο ευεργέτης, ο οποίος δεν πρόλαβε να το δει ολοκληρωμένο το 1888»

«Πολλά τα οχτάρια, εύκολη η χρονολογία», σκέφτομαι.

Βγαίνουμε στη Λεωφόρο Αμαλίας και έχουμε χρόνο να δούμε και το Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη. Φωτογραφίες. Οι ακίνητοι εύζωνες. Το φως που καίει στο κενοτάφιο και είναι από την Αγία Λαύρα. Η απορία των περισσότερων παιδιών όμως προσπερνάει το παρελθόν.

«Πόσες ώρες στέκεται ακίνητος ο εύζωνας;»

Ρωτάω τον υπεύθυνο υπαξιωματικό.

«Η υπηρεσία διαρκεί μία ώρα και στη διάρκεια ενός εικοσιτετραώρου επαναλαμβάνεται τέσσερις φορές», μου απαντάει με ευγενικό χαμόγελο.

Η ώρα πέρασε. Επιστρέφουμε στην είσοδο του Εθνικού Κήπου επί της Αμαλίας. Με ύφος ξεναγού, που βιάζεται, λέω ότι στη γωνία Αμαλίας και Όθωνος ήταν το τείχος της παλιάς πόλης και η πύλη της Μπουμπουνίστρας, που πήρε το όνομα από μια πηγή, η οποία κατέβαζε νερό από τους Αμπελόκηπους με θόρυβο τρελό σαν μπουμπουνητό. Τρία αγόρια φοράνε κουκούλες και έχουν κάνει κύκλο γύρω από δύο φορητά μικρά ηχεία. Τα υπόλοιπα παιδιά χορεύουν, γελάνε και σπρώχνονται μέχρι να ανεβούμε στο πούλμαν.

Στη γωνία Όθωνος και Αμαλίας μας πιάνει βροχή, αλλά εμείς το διασκεδάζουμε. Τα μπουμπουνητά είναι σαν να έρχονται από τη Βουλή. Σαν μια υπόγεια πηγή να κατεβάζει νερό. Από τους Αμπελόκηπους.

Εθνικό Ιστορικό Μουσείο

ΕΘΝΙΚΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ by on Scribd